گونه هاي متعددي از مارمولک ها نه تنها قادرند براي گيج کردن مهاجمان دم خود را از بدن جدا کنند بلکه حرکات دم آنها پس از جدا شدن نشان مي دهد اين عضو از اندام مارمولکها داراي ذهن مخصوص به خود است.

محققان کانادايي دانشگاه کالگاري دريافتند دم جدا شده مارمولک هاي لئوپارد تنها از واکنشهاي مداوم و ريتم دار برخوردار نيست بلکه داراي حرکات پيچيده اي مانند حرکات پرشي تا ارتفاع سه سانتيمتري است.

اين حرکات به واسطه بخشي هماهنگ کننده در نخاع درون دم کنترل مي شوند سيگنالهايي که اين حرکات را کنترل مي کند از انتهاي دم آغاز شده و نشان مي دهد نوعي مرکز کنترل کننده در اين قسمت از اندام قرار دارد. سيگنالهاي مرکز کنترل معمولا تحت پوشش مغز مارمولک قرار دارند تا زماني که جاندار تصميم به جدا کردن دم خود بگيرد.

به گفته دانشمندان باور کردني ترين تئوري براي توضيح اين پديده اين است که دم جدا شده بر اساس حسگرهاي محيطي که بر روي سطح آن قرار دارد از خود واکنش نشان مي دهد و در جهات و اشکال خاصي باعث حرکت کردن عضو جداشده بدن مارمولک مي شود.

بر اساس گزارش سي بي سي ، مطالعه بر روي سيستم عصبي دم مارمولک ها نشان مي دهد اين اندام مي تواند به عنوان نمونه اي مناسب براي انجام مطالعات عملکردهاي پيچيده عصبي نخاع در هنگام عدم حضور سيگنالهاي مغزي به شمار رود، شرايطي که هنگام قطع نخاع در موجودات به وجود مي آيد.